Triển khai các giải pháp đồng bộ để khắc phục "thẻ vàng" về hoạt động khai thác thủy sản

(QT) - Ngày 23/10/2017, Ủy ban Châu Âu (EC) có thông cáo báo chí về việc Liên minh châu Âu (EU) chính thức áp thẻ vàng trong thời hạn sáu tháng đối với hoạt động khai thác thủy sản của Việt Nam vì các hoạt động đánh bắt hải sản bất hợp pháp, không có báo cáo và không được quản lý (IUU). Đây là hồi chuông báo động khẩn, đòi hỏi ngành thủy sản Việt Nam phải có những nỗ lực đổi thay tích cực, bởi sau 6 tháng bị gắn thẻ vàng, nếu không đáp ứng các yêu cầu của EC, thủy sản Việt Nam sẽ bị rút thẻ đỏ, đồng nghĩa toàn bộ hoạt động xuất khẩu thủy sản vào Liên minh châu Âu (EU) sẽ bị cấm. Để hiểu rõ hơn về “thẻ vàng” này của EC cũng như các giải pháp để góp phần gỡ bỏ “thẻ vàng” này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông NGUYỄN HOÀI NAM, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh Quảng Trị.

Ngư dân Quảng Trị đánh bắt hải sản trên ngư trường đảo Cồn Cỏ. Ảnh: PV

- Thưa ông! Được biết ngày 23/10/2017, Ủy ban châu Âu (EC) đã tuyên bố rút “thẻ vàng” với Việt Nam liên quan tới nạn đánh bắt thủy sản bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quản lý (IUU). Đề nghị ông giải thích rõ hơn nguyên nhân của việc rút “thẻ vàng” này?

- Thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương và UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương đã tích cực thực hiện nhiều biện pháp quản lý khai thác thủy sản và đạt được những kết quả nhất định; ý thức chấp hành pháp luật trong đánh bắt hải sản của người dân nâng lên rõ rệt; sản lượng khai thác ngày càng cao; kinh tế, đời sống của ngư dân dần ổn định và phát triển. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm về khai thác thủy sản, đặc biệt là khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (khai thác IUU) vẫn còn diễn ra, chủ yếu tàu lưới kéo (giã cào đôi) khai thác thủy sản trái phép tại vùng biển ven bờ. Vẫn còn tình trạng sử dụng xung điện, chất nổ để khai thác thủy sản. Không ghi nhật ký khai thác thủy sản, không đánh dấu tàu cá, không đảm bảo điều kiện an toàn cho người và tàu cá… đã làm hủy hoại nguồn lợi thủy sản, nguy cơ gây mất an toàn, an ninh, trật tự trong khai thác thủy sản trên biển. Đặc biệt, tình trạng tàu thuyền ngư dân khai thác trái phép ngư trường của các nước lân cận, nhiều tàu đã bị bắt giữ gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý nguồn lợi thuỷ sản phát triển bền vững. Chính vì vậy, ngày 23/10/2017, Ủy ban châu ÂU (EC) đã áp dụng biện pháp cảnh báo đối với thủy sản khai thác của Việt Nam xuất khẩu vào châu Âu (thẻ vàng) đã gây khó khăn rất lớn đối với hoạt động xuất khẩu hàng thủy sản khai thác của nước ta vào châu Âu và một số thị trường khác.

Để thực hiện tốt chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương và góp phần tháo gỡ cảnh báo của EC, thì việc xây dựng và triển khai thực hiện đồng bộ kế hoạch thanh tra, kiểm tra, kiểm soát nghề cá sẽ nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý khai thác IUU trên địa bàn tỉnh.

- Đề nghị ông cho biết tác động của việc rút thẻ vàng này đối với khai thác thủy sản Việt Nam nói chung và khai thác thủy sản tỉnh Quảng Trị nói riêng như thế nào?

- Lý do EC đưa ra lời cảnh báo nói trên là do Việt Nam đã hành động không đủ để chống lại nạn đánh bắt thủy hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Thời gian cảnh báo thẻ vàng là sáu tháng (từ ngày 23/10/2017 đến 23/4/2018). Sau khoảng thời gian này, khi đoàn kiểm tra của Tổng vụ các vấn đề về biển và thủy sản thuộc EC (DG-MARE) đưa ra kết luận, sẽ có ba khả năng xảy ra. Thứ nhất, Việt Nam triển khai đầy đủ, toàn bộ các quy định của Liên minh châu Âu (EU) với các minh chứng cụ thể thì tình trạng cảnh báo thẻ vàng sẽ được dỡ bỏ. Thứ hai, nếu việc triển khai các quy định của EU về IUU có tiến bộ, nhưng chưa đầy đủ thì EC có thể gia hạn để hoàn thiện các nội dung còn thiếu. Và khả năng thứ ba, cũng là tình huống xấu nhất, Việt Nam không thực hiện hoặc triển khai không hiệu quả các quy định, tổ chức này sẽ đưa ra thẻ đỏ, khi đó lệnh cấm xuất khẩu hải sản khai thác từ Việt Nam vào thị trường EU sẽ được áp dụng.

Tuy nhiên, lời cảnh báo nói trên cũng sẽ có những tác động nhất định như các lô hàng bị tăng tần suất kiểm tra hồ sơ nguồn gốc sản phẩm khai thác (có thể lên đến 100%), dẫn đến thời gian lưu kho tăng, phát sinh chi phí kiểm tra, chi phí lưu kho đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu vào thị trường EU. Bên cạnh đó, việc này cũng có khả năng gây tâm lý lo ngại đến nhà nhập khẩu ở các thị trường khác, nhất là đối với các thị trường nhập nguyên liệu của Việt Nam để tái xuất sang EU, hoặc Mỹ và các nước có quy định áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp chống khai thác IUU. Từ những yêu cầu trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến nghề khai thác thuỷ sản của nước ta nói chung và tỉnh Quảng Trị nói riêng. Các chi phí cho xuất khẩu sẽ tăng lên, sản phẩm thuỷ sản ngư dân đánh bắt sẽ giảm; nếu như cảnh báo thẻ vàng mà EC không dỡ bỏ và bị phạt thẻ đỏ thì ảnh hưởng trực tiếp đến nghề khai thác thuỷ sản, cũng như lao động trong nghề khai thác thuỷ sản của tỉnh ta.

- Trước tình hình đó, Chi cục Thủy sản tỉnh đã có những giải pháp nào nhằm khắc phục cảnh báo của Ủy ban châu Âu về IUU, thưa ông?

- Sau khi Ủy ban châu Âu (EU) đã tuyên bố rút “thẻ vàng” với Việt Nam liên quan tới nạn đánh bắt bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quản lý (IUU) và Công điện số 732/CĐ-TTg ngày 28/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ, Chi cục Thuỷ sản đã triển khai một số công việc sau: Về công tác tuyên truyền, tập huấn, Chi cục Thuỷ sản phối hợp với UBND các huyện, xã, thị trấn và Đồn Biên phòng ven biển để tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân, thuyền trưởng, tổ trưởng tổ đội sản xuất trên biển, đồng thời triển khai các biện pháp phòng ngừa các tàu vi phạm khai thác thuỷ sản trên vùng biển Trung Quốc, Hiệp định Hợp tác nghề cá Việt Nam - Trung Quốc; hướng dẫn cho các tàu cá nếu vi phạm về khai thác trên các vùng biển Trung Quốc, phía Trung Quốc sẽ xử lý nghiêm theo qui định làm ảnh hưởng đến kinh tế, tài sản, quá trình sản xuất của ngư dân và uy tín của Việt Nam nói chung, tỉnh Quảng Trị nói riêng.

Chi cục đã tổ chức 4 lớp tập huấn cho các thuyền trưởng, chủ tàu cá có công suất trên 20 CV, đặc biệt là khối tàu xa bờ của tỉnh, lãnh đạo của UBND xã và Công an các xã: Gio Việt, Triệu An, Gio Hải, Trung Giang và 2 thị trấn Cửa Việt, Cửa Tùng, với số lượng hơn 200 học viên. Nội dung tập huấn là hướng dẫn về quản lý hoạt động khai thác thuỷ sản của các tổ chức, cá nhân Việt Nam trên các vùng biển, nhất là quản lý tàu cá Việt Nam hoạt động ngoài vùng biển Việt Nam. Triển khai hướng dẫn Chỉ thị 689/CT-TTg ngày 18/5/2010 của Thủ tướng Chính phủ; Công điện số 732/CĐ-TTg ngày 28/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ; Kế hoạch 5442/KH-UBND ngày 30/10/2017 của UBND tỉnh tăng cường các biện pháp ngăn chặn, giảm thiểu, chấm dứt tình trạng tàu cá và ngư dân tỉnh Quảng Trị khai thác trái phép trên các vùng biển nước ngoài. Đồng thời giới thiệu chương trình chống các hoạt động đánh bắt hải sản bất hợp pháp, không có báo cáo và không được quản lý theo IUU và qui định về chứng nhận hàng nhậu khẩu vào EU.

Đối với những tàu khai thác ở vùng biển xa, Chi cục Thuỷ sản yêu cầu bật máy thông tin có tích hợp định vị vệ tinh, báo cáo vị trí và liên lạc về Trạm Quản lý Thông tin (Chi cục Thuỷ sản). Từ vị trí các tàu báo về Chi cục Thuỷ sản theo dõi và cảnh báo cho các chủ tàu nếu khai thác không đúng vùng biển để biết và điều tàu ra khỏi vùng biển nước ngoài, nhất là vùng biển của Trung Quốc. Đối với các tàu trang bị máy MOVIMAR, yêu cầu bật thiết bị hoạt động 24/24 giờ để Trung tâm Quan sát tàu cá, Cục Kiểm ngư theo dõi vị trí hoạt động.

Về công tác kiểm tra, thanh tra, được sự hướng dẫn chỉ đạo của Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Thuỷ sản phối hợp với các đơn vị chức năng như Biên phòng, Công an, Cảnh sát biển và Cục Kiểm ngư tổ chức tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm pháp luật trong khai thác thuỷ sản trên vùng biển được giao quản lý. Đồng thời phối hợp với các lực lượng liên quan phối hợp ngăn chặn kịp thời dấu hiệu tàu cá vi phạm hoạt động trên các vùng biển nước ngoài.

Đặc biệt, thực hiện Chỉ thị số 45/CTTTg, ngày 13/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ ban hành về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách để khắc phục cảnh báo của Uỷ ban châu Âu về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, Chi cục Thuỷ sản đã triển khai tham mưu Sở Nông nghiệp và PTNT trình UBND tỉnh ban hành công văn số 6608/UNNN-NN ngày 29/12/2017 về việc triển khai thực hiện Chỉ thị số 45/CT-TTg ngày 13/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ; xây dựng và trình UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 313/KH-UBND ngày 25/1/2018 về triển khai tổng thể kiểm tra khai thác thuỷ sản tỉnh Quảng Trị năm 2018…

- Xin cảm ơn ông!